Klinik Uygulamalarda Kullanılan Düşme Riski Ölçekleri
Klinik uygulamalarda kullanılan düşme riski ölçekleri, hastaların düşme olasılığını belirlemek ve uygun önleyici tedbirleri almak için kullanılan araçlardır. Bu ölçekler, hastaların fiziksel, çevresel ve tıbbi faktörlerini değerlendirerek düşme riskini tahmin eder. İşte en yaygın olarak kullanılan düşme riski ölçekleri:
1. Harizmi Düşme Riski Ölçeği 
Kapsamı:
- Türkiye’de kullanılan bir düşme riski değerlendirme aracıdır. Özellikle geriatrik hasta grubunda kullanılır.
Değerlendirme Kriterleri:
- Yaş: 0-18 yaş çocuk hastalar değerlendirilir.
- Geçmişteki Düşmeler: Önceki düşme olayları dikkate alınır.
- Yürüme ve Denge: Yürüme zorluğu ve denge problemleri olan hastalar değerlendirilir.
- Kognitif Durum: Demans veya delirium gibi kognitif bozukluklar dikkate alınır.
- İlaç Kullanımı: Özellikle sedatifler, antihipertansifler ve diüretikler gibi ilaçların kullanımı değerlendirilir.
Puanlama:
- Her kriter için belirli puanlar verilir ve toplam puan hesaplanır.
- Yüksek puanlar, yüksek düşme riskini gösterir.
2. ITAKI Düşme Riski Ölçeği
Kapsamı:
- İnmeli hastaların düşme riskini belirlemek için kullanılır. Bu ölçek, hastaların düşme riskini sistematik olarak değerlendirir.
Değerlendirme Kriterleri:
- Motor Fonksiyonlar: Motor fonksiyonların bozulması durumunda düşme riski artar.
- Denge ve Koordinasyon: Denge bozuklukları ve koordinasyon sorunları dikkate alınır.
- Kognitif Fonksiyonlar: Bilişsel yetilerin bozulması, örneğin dikkat dağınıklığı veya bellek sorunları değerlendirilir.
- Mobilite: Hastaların yürüyebilme ve hareket edebilme yetenekleri incelenir.
- Görme Bozuklukları: Görme kaybı veya diğer görme bozuklukları dikkate alınır.
- İlaç Kullanımı: Özellikle antikoagülanlar ve antihipertansifler gibi ilaçların kullanımı değerlendirilir.
- Yardımcı Cihaz Kullanımı: Yürüme cihazları veya destek cihazlarının kullanımı dikkate alınır.
Puanlama:
- Her kriter için belirli puanlar verilir ve toplam puan hesaplanır.
- Toplam puan, hastanın düşme riskini belirler: düşük, orta veya yüksek risk.
3. Morse Düşme Riski Ölçeği (Morse Fall Scale)
Kapsamı:
- Hastaların düşme riskini değerlendirmek için kullanılır.
- 6 maddelik bir değerlendirme formundan oluşur.
Değerlendirme Kriterleri:
- Geçmişteki düşmeler
- İkincil tanılar
- Yardımcı cihaz kullanımı (örneğin baston)
- İntravenöz tedavi
- Yürüme tarzı
- Mental durum
Puanlama:
- 0-24 puan: Düşük risk
- 25-44 puan: Orta risk
- 45 ve üzeri: Yüksek risk
4. Hendrich II Düşme Riski Modeli
Kapsamı:
- Hastanelerde yatan hastaların düşme riskini belirlemek için kullanılır.
- Hızlı ve kolay uygulanabilir bir ölçektir.
Değerlendirme Kriterleri:
- Cinsiyet (erkek)
- Mental durum (deliryum)
- Vertigo veya nöbet öyküsü
- Yürüme veya denge problemleri
- Yardımcı cihaz kullanımı
- Antiepileptik ve benzodiazepin kullanımı
Puanlama:
- Toplam puan 5 ve üzeri: Yüksek düşme riski
5. Tinetti Denge ve Yürüme Testi (Tinetti Balance and Gait Evaluation)
Kapsamı:
- Özellikle yaşlı hastaların denge ve yürüme becerilerini değerlendirmek için kullanılır.
- Hem denge hem de yürüme yeteneklerini ayrı ayrı değerlendirir.
Değerlendirme Kriterleri:
- Oturup kalkma
- Stabil durma
- Hafif itmelerle dengenin korunması
- Yürüme başlama
- Adım uzunluğu ve simetrisi
- Dönme hareketleri
Puanlama:
- Denge bölümü: 0-16 puan
- Yürüme bölümü: 0-12 puan
- Toplam puan: 0-28 puan
- 19 ve altında puan: Yüksek düşme riski
6. Berg Denge Ölçeği (Berg Balance Scale)
Kapsamı:
- Dengeyi değerlendirmek ve düşme riskini belirlemek için kullanılan detaylı bir ölçektir.
- 14 maddelik değerlendirme formundan oluşur.
Değerlendirme Kriterleri:
- Ayakta durma
- Oturup kalkma
- Desteksiz oturma
- Desteksiz ayakta durma
- Yerdeki bir nesneyi alma
- Dönme hareketleri
- Tek ayak üzerinde durma
Puanlama:
- Her madde 0-4 puan arası değerlendirilir.
- Toplam puan: 0-56 puan
- 45 ve altı puan: Yüksek düşme riski
7. Johns Hopkins Düşme Riski Değerlendirme Aracı
Kapsamı:
- Hastanelerde düşme riskini değerlendirmek için kullanılır.
- Çoklu kriterleri içeren kapsamlı bir ölçektir.
Değerlendirme Kriterleri:
- Yaş
- Düşme öyküsü
- Eliminasyon (idrar veya dışkılama) problemleri
- İlaç kullanımı (özellikle düşme riskini artıran ilaçlar)
- Hasta mobilitesi
- Bilişsel işlev
Puanlama:
- Düşük, orta ve yüksek risk olarak sınıflandırma yapılır.
8. St. Thomas’s Risk Assessment Tool in Falling Elderly Inpatients (STRATIFY)
Kapsamı:
- Yaşlı hastaların düşme riskini değerlendirmek için özel olarak geliştirilmiştir.
- 5 maddelik kısa bir değerlendirme formudur.
Değerlendirme Kriterleri:
- Düşme öyküsü
- Ajitasyon
- Görme bozukluğu
- Yürüme yardımı kullanımı
- Hemşire tarafından değerlendirilen mobilite
Puanlama:
- Toplam puan 2 ve üzeri: Yüksek düşme riski
Özet
Farklı düşme riski ölçekleri, çeşitli hasta gruplarının ve klinik durumların değerlendirilmesi için özel olarak tasarlanmıştır. İşte genel bir özet:
- Harizmi Düşme Riski Ölçeği: Türkiye’de geriatrik hastalar için geliştirilmiştir.
- ITAKI (İnme Tedavi Alanında Kullanılan İnsidans) Ölçeği: İnmeli hastalar için uygundur.
- Morse Düşme Riski Ölçeği (Morse Fall Scale): Genel hastane popülasyonu için uygundur.
- Hendrich II Düşme Riski Modeli: Hastanelerde yatan hastalar için hızlı değerlendirme sağlar.
- Tinetti Denge ve Yürüme Testi: Yaşlı hastaların denge ve yürüme becerilerini değerlendirir.
- Berg Denge Ölçeği (Berg Balance Scale): Ayrıntılı denge değerlendirmesi yapar.
- Johns Hopkins Düşme Riski Değerlendirme Aracı: Çok yönlü değerlendirme sunar.
- STRATIFY: Özellikle yaşlı hastalar için kullanılır.
Her bir ölçek, farklı değerlendirme kriterleri ve puanlama sistemleri ile hastaların düşme riskini belirlemeye yardımcı olur. Sağlık profesyonelleri, bu ölçekleri kullanarak hastaların güvenliğini artırmak ve düşmeleri önlemek için uygun stratejiler geliştirebilir.
0 Yorum